Bilim kurgu listesi yapmak biraz tehlikeli iş....
Çünkü herkesin kafasında başka bir bilim kurgu var. Kimi uzay gemisi ister, kimi zaman yolculuğu ister, kimi robot görmeyince bilim kurgu saymaz. Bir de “benim sevdiğim dizi neden yok?” tayfası var. Onlar zaten her listenin kenarında bekliyor. Ellerinde görünmez itiraz dilekçesiyle.
Ben bu listeyi sadece en popüler dizileri alt alta yzmak için hazırlamadım. Öyle yapsak Stranger Things, Westworld, Lost, Doctor Who diye giderdik. Kötü oldukları için değil, çoğu zaten biliniyor. Burada biraz daha seçici davranmak istedim.
Bu 10 dizide türün farklı tarafları olsun istedim. Uzay var, zaman var, hafıza var, yapay zekâ var, kıyamet sonrası dünya var, şirket korkusu var, paralel evren var.
Yani sadece lazerli, patlamalı işlerden bahsetmiyoruz.
İyi bilim kurgu bazen uzay gemisiyle gelir, bazen de ofisteki bomboş beyaz koridorla. Açıkçası ikincisi bazen daha korkutucu.
1-The Expanse
The Expanse’i listenin üst tarafına koymamak biraz haksızlık olur.
Bu dizi uzayı sadece güzel görüntü olsun diye kullanmıyor. İnsanlık Güneş Sistemi’ne yayılmış. Dünya var, Mars var, bir de Kuşak insanları var. Herkein derdi başka. Kaynak kavgası, güç dengesi, sınıf farkı, siyasi hesaplar… Uzayın ortasında bile insan yine bildiğimiz insan.
Dizinin iyi tarafı, uzayı fazla masalsı göstermemesi. Gemiler kafasına göre sağa sola dönmüyor. Mesafenin, yakıtın, yer çekimsizliğin bir karşılığı var. Bu ayrıntılar “bakın ne kadar bilimseliz” diye göze sokulmuyor ama dünyayı daha inandırıcı yapıyor.
Bir de dizi sadece “kahraman ekip dünyayı kurtarıyor” havasında değil. Bazen küçük bir karar bile koca sistemleri etkiliyor.
Benim gözümde The Expanse, “uzay dizisi” değil; uzaya taşınmış insanlık kavgası.
2-Dark
Dark için en baştan söylemek lazım: Bu dizi çerezlik değil.
Açayım, iki bölüm bakayım, bir yandan telefona da bakarım diyorsan geçmiş olsun. Dark seni iki bölüm sonra aile ağacı çizmeye zorlayabilir. Hatta bir ara insan kendini nüfus müdürlüğü memuru gibi hissediyor. Kim kimin babası, hangi yılda ne oldu, bu çocuk büyüyünce kim çıktı… İş karışıyor.
Ama iyi karışıyor.
Alman yapımı Dark, zaman yolculuğunu sadece numara olarak kullanmıyor. Kader, suç, aile sırları, pişmanlık ve aynı hataların dönüp dolaşıp insanın önüne gelmesi üzerine karanlık bir hikâye kuruyor. Kasaba atmosferi de ayrı güzel. Her şey nemli, soğuk, kapalı ve biraz huzursuz.
“Geçmişe gidersem hatayı düzeltirim” fikrini kolayca satmaması da hoşuma gidiyor. Çünkü bazen hatayı düzeltmeye çalışmak, hatanın kendisi oluyor.
Zaman meselesine meraklıysan Dark’ı es geçme. Ama yanında biraz sabır da götür. Kumanda yetmez, kafa da lazım.
3-Severance
Severance’ın fikri ilk duyunca garip şekilde mantıklı geliyor.
Bir şirket düşün. Çalışanların iş hafızası ile özel hayat hafızası birbirinden ayrılıyor. İşteyken dışarıdaki hayatını bilmiyorsun. Dışarıdayken de işte ne yaptığını bilmiyorsun.
İlk bakışta insanın aklına şu geliyor: “Fena fikir değil aslında, iş stresi eve gelmez.”
Sonra iki dakika düşünüyorsun ve işin korkunç tarafı ortaya çıkıyor. Çünkü hafızayı ikiye bölmek, insanı da ikiye bölmek demek. Senin bir parçan her gün işe gidiyor ama dışarıdaki hayatı hiç bilmiyor. Diğer parçan da işe gidince ne yaptığını bilmiyor. Şirket de tam ortada durup bu ayrımı yönetiyor.
Severance burada iyi yakalıyor insanı. Bilim kurgu uzayda değil, ofiste geçiyor. Toplantı odasında, koridorda, asansörde, masa başında. Kötü şirket patronu klişesine de fazla yaslanmıyor. Daha soğuk, daha sessiz, daha rahatsız edici bir dünya kuruyor.
Bunu izlerken mesele sadece iş hayatı gibi görünmüyor. Hafıza kimin elinde, insan nerede başlıyor, nerede bitiyor, şirket dediğin şey nereye kadar girer; dizi bunları kurcalıyor.
Bu diziye bakınca insan şunu düşünüyor: Acaba biz bazı şeyleri zaten kendi isteğimizle mi bölmeye başladık?
4-Black Mirror
Black Mirror artık sadece bir dizi adı değil, neredeyse bir uyarı levhası oldu.
Yeni bir teknoloji çıkıyor, biri hemen “Black Mirror bölümü gibi” diyor. Haksız da sayılmaz. Çünkü dizi yıllardır teknolojinin parlak tarafına değil, gölge tarafına bakıyor.
Her bölüm ayrı hikâye. Sosyal medya, yapay zekâ, sanal gerçeklik, dijital hafıza, gözetim, puanlama sistemleri, insanların teknolojiyle kurduğu garip ilişki… Black Mirror bunları bazen çok sert, bazen de fazla karanlık anlatıyor.
Her bölümü şaheser mi? Değil.
Bazı bölümler gerçekten çok iyi, bazıları ise fikri güzel ama yürüyüşü zayıf kalıyor. Bu da normal. Antoloji işlerinde her bölüm aynı seviyede olmuyor. Ama genel toplamda hâlâ önemli bir seri.
Black Mirror’ın en rahatsız edici tarafı şu: İzlerken “bu olmaz” diyemiyorsun. En fazla “şu an olmaz ama birkaç yıl sonra niye olmasın?” diyorsun.
Zaten korkutan da bu.
5-Silo
Silo, kıyamet sonrası hikâyeleri sevenler için güzel bir durak.
İnsanlar devasa bir yer altı yapısında yaşıyor. Dışarısı zehirli deniyor. Kimse dışarı çıkmıyor. Hatta dışarı çıkmayı istemek bile başlı başına büyük mesele. Kurallar var, katlar var, görevler var, herkesin bildiği ama tam bilmediği bir düzen var.
Böyle hikâyelerde benim en sevdiğim soru şudur: Sistemin anlattığı gerçek mi, yoksa insanları içeride tutmak için kurulmuş bir hikâye mi?
Silo tam bu damardan yürüyor.
Dizi büyük aksiyonlarla değil, merakla ilerliyor. Kat kat aşağı inen bir dünya var. Yukarıdakiler başka, aşağıdakiler başka yaşıyor. Dışarıdaki tehlike kadar içerideki düzen de insanın kafasını kurcalıyor.
Burada mesele sadece “dünya yıkılmış, insanlar saklanmış” değil. Asıl soru bilgiye kimin sahip olduğu. İnsanlara ne kadar gerçek veriliyor, ne kadarı saklanıyor?
Bu tip dizilerde bazen dışarıdaki felaketten çok içerideki düzen daha ürkütücü oluyor. Silo’da da o his var.
6-For All Mankind
For All Mankind biraz farklı bir bilim kurgu.
Çünkü “gelecekte ne olurdu?” diye değil, “geçmiş başka türlü gitseydi ne olurdu?” diye soruyor.
Dizinin çıkış fikri basit ama kuvvetli: Ya uzay yarışını Amerika değil de Sovyetler kazansaydı? Ya Ay’a ilk inen taraf değişseydi? O zaman tarih nasıl akardı?
Buradan alternatif bir tarih kuruluyor. Ay görevleri, uzay üsleri, siyasi rekabet, astronotlar, aileler, kurumlar… Yavaş yavaş büyüyen bir dünya var.
Burada her şey parlamıyor, her şey kolay çözülmüyor. Uzaya gitmek hâlâ zor, hâlâ riskli, hâlâ insan hatasına açık. Bu yüzden dizi biraz daha NASA kokulu ilerliyor. Daha az gösteriş, daha çok emek hissi var.
Tempo yer yer sakin. Herkesin sabredeceği bir iş olmayabilir. Ama uzay yarışı ve alternatif tarih ilgini çekiyorsa iyi gider.
Bu diziyi öyle patlamalı, koşturmalı bir iş diye açmamak lazım. Daha çok “tarih başka türlü aksaydı dünya nasıl şekillenirdi?” kafasında izlemek gerekiyor.
7-Battlestar Galactica
Battlestar Galactica artık klasik sayılır ama hâlâ değerini koruyor.
İnsanlık neredeyse yok olmuş. Geriye kalanlar uzayda kaçıyor. Karşılarında Cylon denen yapay varlıklar var. İlk bakışta insan-robot savaşı gibi duruyor ama dizi o kadar basit değil.
Burada savaş var, paranoya var, inanç var, liderlik krizi var, hayatta kalma baskısı var. İnsan sayısı azaldıkça herkesin karakteri de daha net ortaya çıkıyor. Kim gerçekten lider, kim sadece güçlü görünmeye çalışıyor, kim korkusuyla hareket ediyor; dizi bunları iyi taşıyor.
Düşmanı sadece dışarıda göstermemesi de hoşuma gidiyor. Bazen asıl tehlike geminin içinde. Bazen de insanın kendi korkusu.
Görsel olarak bugünün dizileri kadar cilalı görünmeyebilir. Bu normal. Ama hikâye olarak hâlâ güçlü. “Eski duruyor” diye burun kıvırmak kolay, ama o zaman da iyi bir işi kaçırmış olursun.
Bazı diziler biraz yaşlanır ama omurgası sağlam kalır. Battlestar Galactica onlardan biri.
8-Foundation
Foundation büyük oynayan bir dizi.
Galaktik İmparatorluk var. Çöküş ihtimali var. İnsanlığın geleceğini matematiksel olarak tahmin etmeye çalışan bir fikir var. Daha ilk adımdan küçük bir hikâye anlatmayacağını belli ediyor.
Asimov’un dünyasından gelen bu hikâye, tek bir kahramanın peşinden koşmuyor. Daha geniş, daha soğuk, daha imparatorluk seviyesinde bir iş. Medeniyet nasıl çöker? Bilgi nasıl korunur? Gelecek gerçekten hesaplanabilir mi?
Bunlar güzel sorular.
Ama Foundation kolay lokma değil. Bazen fazla mesafeli duruyor. Bazen de karakterlerden çok fikirlerin yürüdüğü bir dizi izliyormuşsun gibi oluyor. Bu herkese geçmeyebilir.
Benim için de her yerde aynı güçte çalışmıyor açıkçası. Bazı bölümlerde “tamam, fikir güzel ama biraz da insan görelim” dedirtiyor. Yine de bu tarafıyla listeye girmeyi hak ediyor. Çünkü bilim kurgu dediğimiz şey sadece silah, gemi ve parlak ekran değil. Bazen koca bir düzenin yavaş yavaş çatlamasını izlemek de bilim kurgu.
9-3 Body Problem
3 Body Problem yeni dönem bilim kurgu içinde dikkat çeken işlerden biri.
Temel soru tanıdık: Evrende yalnız mıyız.
Ama dizi bu soruya romantik bakmıyor. “Uzaylılarla tanışsak ne güzel olur” havası yok. Daha çok, “Ya evrende yalnız değilsek ve bu bizim için iyi haber değilse?” tarafında duruyor.
Hikâye bilim insanları, geçmişte alınmış kararlar, gizemli olaylar ve insanlığın geleceğini ilgilendiren büyük bir tehditle ilerliyor. Bazı yerlerde tempo hızlı. Bazı karakterler de biraz daha nefes alsa iyi olurdu. Ama anlattığı mesele küçük değil.
Şunu da kabul etmek lazım: Her şeyi dört dörtlük oturan bir dizi değil. Yer yer “biraz yavaşla da anlayalım” dedirtiyor. Ama fikri büyük. Evreni sevimli bir yer gibi göstermiyor. Bu da hoşuma gidiyor.
Kusursuz mu? Bence değil. Ama bu listede yeri var.
10-Counterpart
Counterpart bu listenin daha az konuşulan ama sağlam tarafı.
Paralel evren fikri var ama dizi bunu süper kahraman işi gibi anlatmıyor. Daha çok casusluk gerilimi gibi kuruyor. İki dünya var. Aynı insanların farklı versiyonları var. Aynı yüz, başka hayat, başka tercihler, başka karakter.
Burada asıl soru güzel: Ben başka bir hayat yaşasaydım nasıl biri olurdum?
Bu soru basit gibi duruyor ama insanı yakalar. Çünkü hepimiz biraz kendi seçimlerimizin, biraz da başımıza gelenlerin sonucuyuz. Counterpart bunu bilim kurgu üzerinden gayet ciddi ve sakin anlatıyor.
J. K. Simmons’ın performansı da diziyi taşıyan en güçlü taraflardan biri. Aynı adamın iki farklı versiyonunu izlemek, dizinin fikrini daha inandırıcı hale getiriyor.
Counterpart hızlı tüketilen, sürekli patlayan çatlayan bir dizi değil. Daha kontrollü, daha soğuk, daha casusluk tadında. Listedeki gürültülü işlerin arasında biraz daha sakin duruyor.
Belki de bu yüzden hoşuma gidiyor.
Aklımda kalan ama listeye almadıklarım
Stranger Things’i özellikle dışarıda bıraktım. Kötü olduğu için değil, artık herkes biliyor. Westworld ilk sezonuyla gerçekten çok güçlüydü ama bütün seri olarak düşününce aynı gücü koruyamadı.
Fringe, Devs, Andor, Fallout, Pantheon ve Scavengers Reign de aklımda kalan işler. Hatta sadece “az bilinen bilim kurgu dizileri” diye ayrı bir yazı yapılsa liste tamamen değişir.
Bu yüzden bu 10 diziyi kesin hüküm gibi görmemek lazım. Daha çok iyi bir rota gibi düşünmek lazım. Türün farklı taraflarını görmek isteyen biri için başlangç olur.
Son söz
Bilim kurgu bana göre geleceği tahmin etme işi değil. Daha çok bugünü başka bir aynadan gösterme işi.
Bazen o ayna uzay boşluğunda durur, bazen yer altında bir siloda, bazen de bembeyaz bir ofis koridorunda.
Liste tabii ki tartışılır. Hatta tartışılmalı. Zaten bilim kurgu seven adamın sevdiği şeylerden biri de bu değil mi? Bir diziyi izler, sonra oturup “aslında burada ne anlatıldı” diye kendi kendine uğraşır.
Ben böyle listelerde kesin konuşmayı sevmiyorum. Bugün böyle yazarım, yarın başka bir dizi izlerim, “bunu niye koymamışım” derim. Bilim kurgu tarafı biraz böyle zaten; izledikçe liste değişiyor.
Galiba bilim kurguyu güzel yapan da bu.
Yorum Yaz