Bazı konular insanın kafasında yıllarca bekliyor.
Tam unutuyorsun, sonra bir haber görüyorsun. Bir fabrikanın içinde yürüyen robot çıkıyor karşına. Bir şirket, ev işlerine yardım edecek yeni robotunu tanıtıyor. Bir anda aklının bir köşesi açılıyor...
Robotlar konusu benim için biraz böyle.
90’lı yıllarda TRT2’de izlediğim bir program vardı. Adını yanlış hatırlamıyorsam “Ufuk Ötesi” diye aklımda kalmış. O yıllarda geleceğin teknolojileri anlatılırdı. Robotlardan bahsedilirdi. Yakın zamanda robotların hayatımıza gireceği, evlerde, iş yerlerinde, gündelik hayatın içinde daha çok görüneceği söylenirdi.
Çocuk aklıyla izlerdim. Bir tarafım etkilenirdi, bir tarafım da “bu işler bize çok uzak” derdi.
Zaten o yıllarda robot dediğin şey bizim için ya filmlerde olurdu ya da bilim programlarında. Evde robot falan yok. En teknolojik şeylerden biri kumandanın pil kapağının kaybolmamasıydı. Onu bile koruyamıyorduk, robot nereden gelsin.??
Aradan yıllar geçti.
Bundan beş yıl önce o eski programları düşündüğümde içimden açık açık şunu geçiriyordum:
“Bize güzel masal anlatmışlar.”
Çünkü bakıyordum, anlatılan o gelecek ortada yok. Evet, telefonlar akıllandı. İnternet hayatın içine girdi. Arabalar değişti. Evlerde robot süpürgeler dolaşmaya başladı. Ama çocukken aklımda kalan o robot dünyası hâlâ gelmemişti.
Evde bize yardım eden, fabrikada insan gibi çalışan, hastanede destek olan, yaşlıya bakan robotlar günlük hayatın sıradan parçası haline gelmemişti.
Hatta robot süpürge bile bazen halının püskülüne takılıp olduğu yerde dönüyordu. İnsan da ister istemez “bu mu yani gelecek?” diye düşünüyor.
Ama bugün aynı yerde değilim.
Bugün robotlar meselesine bakınca artık “hepsi yalanmış” diyemiyorum. Biraz geç oldu, evet. Belki bize anlatılan takvim fazla iyimserdi. Belki o programlarda gelecek biraz acele ettirildi. Ama şimdi fabrikalara, depolara, hastanelere, yaşlı bakım sistemlerine ve ev robotu denemelerine bakınca insan ister istemez durup düşünüyor.
Demek ki mesele robotların hiç gelmemesi değilmiş,
Biz onları başka türlü beklemişiz,
Biz çocukken robot denince aklımıza genelde eve giren, bizimle konuşan, çay getiren, mutfakta iş yapan, insan gibi yürüyen bir şey gelirdi. Hani kapıdan içeri girecek, “Sedat abi ne yapayım?” diye soracak gibi düşünürdük. İşte o taraf hâlâ zor.
Robotlar önce bizim salona değil, fabrikanın köşesine geliyor.
Çünkü fabrika robot için daha mantıklı bir yer. Zemin belli, iş belli, parça belli, hareket tekrarlı. Robotun ne yapacağı çizilmiş. Şuradan parçayı al, buraya koy. Şu kutuyu taşı. Şu kaynak işini yap. Şu depoda paketi sıraya sok.
Ev öyle değil.
Ev dediğin yer dağınık bir dünya. Çocuk oyuncağı yerde olur. Sandalye dün başka yerdeydi, bugün başka yerde olur. Halı kıvrılır. Terlik ortada kalır. Mutfakta sıcak tava vardır. Kedi aradan geçer. Kapı yarım açık kalır. Sehpanın üstünde bardak vardır, yanında kumanda vardır, onun yanında ne olduğu belli olmayan bir kablo vardır.
Robot için gerçek sınav burası.
Reklam videosunda robot çamaşır katlıyor. Güzel. Ama gerçek evde çamaşır sepetinin içinde çorap tek kalmış, tişört ters dönmüş, havlu nemli, çocuk da arkadan “baba bu ne?” diye robota dokunuyor. O işler katalog videosunda göründüğü kadar temiz değil.
Bu yüzden robotların önce daha düzenli alanlarda görünmesi şaşırtıcı değil. Fabrika, depo, lojistik merkezi, hastane, temizlik, tarım ve güvenlik gibi yerlerde robotun işi daha tarif edilebilir. Orada hayat biraz daha çizgili defter gibi. Ev ise karalama defteri gibi.
Aslında robotlar zaten satılıyor. Sadece bizim aklımızdaki insan biçimli robot olarak değil.
Endüstriyel robotlar yıllardır üretim hatlarında çalışıyor. Robot kolları araba üretiminde, elektronik fabrikalarında, metal işlerinde, paketleme hatlarında kullanılıyor. Depolarda ürün taşıyan robotlar var. Hastanelerde ameliyat destek robotları var. Evlerde robot süpürgeler var. Bahçede çim biçen robotlar var.
Yani robot dediğimiz şeyi sadece iki kollu, iki bacaklı, insan gibi yürüyen metal adam olarak düşünürsek tabloyu kaçırıyoruz.
Robot zaten hayatımıza girmiş durumda. Sadece bizim çocukken hayal ettiğimiz kostümü giymemiş.
Bu noktada Çin’in yükselişi ayrıca dikkat çekici. Çin artık sadece ucuz ürün yapan ülke değil. Robot işinde de pazarı zorlayan, üretimi hızlandıran ve fiyatları aşağı çekmeye çalışan bir ülke haline geldi. Amerika tarafında depo robotları, insansı robot denemeleri ve büyük teknoloji şirketlerinin projeleri var. Avrupa’da özellikle Almanya üretim ve otomotiv tarafında güçlü. Japonya ve Güney Kore de bu işin dışında değil.
Yani bu yarış artık birkaç fuar videosundan ibaret değil.
Ama burada yine sakin olmak lazım.
Her robot videosunu görünce “tamam, iki yıla evimize geliyorlar” demek de çocukça olur. Teknoloji şirketleri bazen geleceği olduğundan parlak gösteriyor. Bir robotun sahnede yürümesi başka şey, yıllarca fabrikada arıza yapmadan çalışması başka şey. Bir robotun düzgün bir stüdyoda bardak taşıması başka şey, gerçek bir evde masanın üstündeki karmaşayı anlaması başka şey.
Bence önümüzdeki yıllarda robotları en çok iş dünyasında göreceğiz. Depoda, fabrikada, hastanede, ameliyatta, yaşlı bakımında, temizlikte, güvenlikte, tarımda ve lojistikte daha görünür olacaklar.
Ev tarafı ise daha yavaş gelecek.
Çünkü eve robot sokmak sadece teknik mesele değil. Mahremiyet meselesi de var. Eve giren robotun kamerası olacak mı? Mikrofonu olacak mı? Evin içini görecek mi? Veriler nereye gidecek? Robot bir şeyi yanlış yaparsa sorumlusu kim olacak? Çocuğa çarparsa ne olacak? Yaşlı insana yardım ederken hata yaparsa ne olacak?
Kapıdan sadece robot girmiyor. Kamera, mikrofon, veri, güvenlik ve mahremiyet meselesi de onunla beraber içeri giriyor.
Bu yüzden ben ev robotları konusunda heyecanlıyım ama hemen inanmıyorum. Daha doğrusu reklam videosuna inanacak yaşta değilim artık. Biraz yaşadık, biraz gördük. Her parlak videonun arkasında kablo, operatör, yazılım hatası ve “yakında geliyor” cümlesi olabiliyor.
Ama bu defa tamamen alay da edemiyorum.
Çünkü beş yıl önce “masal” dediğim şeyin bugün ciddi ciddi adım attığını görüyorum. Belki evimize tam anlamıyla girmedi ama fabrikanın kapısından içeri girdi. Depoda çalışmaya başladı. Hastanede destek olmaya başladı. Bazı evlerde basit görevler için denenmeye başladı.
Yani mesele robotların gelmemesi değilmiş.
Belki de biz onları biraz erken beklemişiz.
90’larda televizyonda anlatılan gelecek, o yılların heyecanıyla fazla hızlı çizilmiş olabilir. Ama tamamen boş da değilmiş. Sadece hayat, televizyon programlarının anlattığı kadar aceleci davranmadı.
Gelecek bazen böyle geliyor.
Bir sabah kapıyı çalıp “ben geldim” demiyor. Önce haberlerde görünüyor, sonra bir fabrikanın içinde çalışıyor, sonra hastanede destek oluyor sonra evde halıya takılan robot süpürgeyle dalga geçtiriyor.
Sonra bir bakıyorsun, çocukken masal gibi dinlediğin şey yavaş yavaş hayatın kenarından içeri girmeye başlamış.
Ben bugün robotlar konusunda ne fazla korkulması gerektiğini düşünüyorum ne de fazla hayale kapılmayı doğru buluyorum. Robotlar gelecek, evet. Ama önce insanın yapmak istemediği, zorlandığı, yorulduğu, tehlikeli ve tekrarlı işlere gelecek.
İnsan gibi konuşan, evde her işi yapan, çayı demleyip sofrayı kuran robot ise hâlâ biraz yol istiyor.
Yani o eski gelecek masalı tamamen yalan çıkmadı.
Biraz geç kaldı.
Ama bu defa gerçekten geliyor gibi.
Yorum Yaz