Telefon çalıyor. Karşıdaki ses ağlamaklı:
“Baba, kaza yaptım. Telefonum kırıldı. Fazla konuşamıyorum, hemen para göndermen lazım.”
Ses tanıdık. Konuşma biçimi de benziyor. Arka planda bir telaş var. İnsan böyle bir anda oturup ses analizi yapmaz; önce çocuğuna yardım etmeye çalışır.
Dolandırıcının asıl güvendiği şey de yapay zekâdan çok bu panik hâlidir.
Yapay zekâyla ses klonlama artık yalnız filmlerde görülen bir mesele değil. İnternette yayımlanmış kısa bir video veya ses kaydı, bir yakının sesine benzeyen yeni konuşmalar üretmek için kullanılabiliyor. [ABD Federal Ticaret Komisyonu](https://consumer.ftc.gov/consumer-alerts/2023/03/scammers-use-ai-enhance-their-family-emergency-schemes) da sosyal medyadaki ses kayıtlarının sahte aile acil durumu senaryolarında kullanılabileceği konusunda uyarıyor.
Burada akılda tutulması gereken temel nokta şu:
**Ses artık tek başına kimlik kanıtı değildir.**
Dolandırıcı Kusursuz Bir Ses Üretmek Zorunda Değil
İnsanların aklına genellikle robot gibi konuşan, kelimeleri karıştıran ve dikkatli dinleyince hemen anlaşılacak bir taklit geliyor.
Bazı sahte seslerde metalik ton, garip duraklamalar veya yanlış vurgular gerçekten fark edilebilir. Fakat dolandırıcının kusursuz bir kayıt hazırlaması şart değil.
Kötü telefon hattı, ağlama sesi, trafik gürültüsü, acele konuşma veya “fazla konuşamıyorum” bahanesi küçük kusurları örtebilir. Karşıdaki kişi zaten korkmuşsa sesin her hecesini incelemez.
Sahte sesi kulaktan yakalamaya çalışmak yerine anlatılan hikâyeyi başka bir kanaldan doğrulamak gerekir.
Sesin Yanında Aile Bilgilerini de Kullanabilirler
Dolandırıcı yalnızca sesi toplamıyor olabilir. Sosyal medyada paylaşılan isim, yaşanılan şehir, okul veya iş yeri gibi bilgiler de senaryoyu inandırıcı hâle getirebilir. Kimin aileye daha yakın olduğu ve kimin hızlıca para gönderebileceği bile paylaşımlardan tahmin edilebilir.
Sonra bu bilgiler basit bir hikâyeye çevrilir:
“Kaza yaptım.”
“Hastanedeyim.”
“Gözaltına alındım.”
“Bir arkadaşımın telefonundan arıyorum.”
“Avukat hemen para istiyor.”
Senaryonun devamında düşünmeye fırsat bırakmayan bir baskı gelir. Telefonu kapatmamanız, kimseye haber vermemeniz veya parayı hemen göndermeniz istenir.
Gerçekten zor durumda olan bir yakınınız elbette telaşlı olabilir. Fakat “kimseye söyleme, telefonu kapatma, şimdi gönder” baskısı geldiyse durup doğrulama yapmak gerekir.
Ekranda Çocuğunuzun Numarası Yazması Yetmez
İnsan ekranda kayıtlı kişinin adını görünce doğal olarak rahatlıyor:
“Numara zaten oğlumun numarası.”
Ne yazık ki bu kesin kanıt değil.
Arayan kimliği sahteciliğiyle telefonda görünen numara değiştirilebilir. Dolandırıcı başka bir yerden aradığı hâlde ekranda tanıdığınız bir numara görünebilir. [ABD Federal İletişim Komisyonu](https://www.fcc.gov/consumers/guides/spoofing) bu yöntemin, arayan kişinin gerçek kimliğini gizlemek amacıyla kullanılabildiğini belirtiyor.
Aynı durum WhatsApp profil fotoğrafı ve kullanıcı adı için de geçerli. Fotoğraf kopyalanabilir, benzer bir hesap açılabilir veya gerçek hesap ele geçirilmiş olabilir.
Bu nedenle para talebi ayrıca doğrulanmalıdır.
Böyle Bir Arama Gelirse Ne Yapmalı?
İlk yapılacak şey teknoloji uzmanı gibi davranıp sesin sahte olup olmadığını çözmeye çalışmak değil.
**Telefonu kapatın.**
Dolandırıcı “kapatmayın, polis yanımda, zamanımız yok” diyebilir. Tam da bu baskı yüzünden telefonu kapatmak gerekir.
Ardından yakınınızı daha önceden bildiğiniz numarasından kendiniz arayın. Gelen çağrıdaki numaraya dokunarak geri dönüş yapmak yerine rehberinizde kayıtlı numarayı kullanın. Ulaşamıyorsanız eşine, kardeşine, yakın arkadaşına, okuluna veya iş yerine ulaşarak durumu kontrol edin. Hastane ya da polis iddiası varsa kurumun resmî numarasını kendiniz bulun.
Doğrulama sırası basit olabilir:
1. Telefonu kapatın.
2. Yakınınızı bildiğiniz numaradan arayın.
3. Başka bir aile bireyinden durumu doğrulayın.
4. Doğrulama tamamlanmadan para göndermeyin.
5. Linke tıklamayın, kod söylemeyin ve uygulama yüklemeyin.
Gerçek bir acil durumda birkaç dakikalık doğrulama çoğu zaman yardımı engellemez. Dolandırıcılık varsa o birkaç dakika paranızı kurtarabilir.
Aile Şifresi Belirlemek İşe Yarar mı?
Aile içinde yalnız sizin bildiğiniz bir doğrulama kelimesi belirlemek mantıklı olabilir.
Bu kelimenin doğum tarihi, evcil hayvan adı veya sosyal medyada bulunabilecek bir bilgi olmaması gerekir. Aile grubunda açıkça yazmak yerine yalnız aile içinde bilinen eski bir lakap, komik bir olay veya tamamen uydurulmuş bir kelime seçilebilir.
Yine de aile şifresini tek güvenlik duvarı saymamak gerekir. Bir mesajlaşma hesabı ele geçirilirse eski konuşmalara ulaşılabilir. Özellikle yüksek tutarlı para taleplerinde şifre doğru söylense bile geri arama yapılmalıdır.
En güvenli yöntem tek harekete değil, birkaç doğrulamaya dayanır:
> Telefonu kapatın, bilinen numaradan geri arayın, başka bir kişiden doğrulayın.
Hangi İşaretler Şüphe Uyandırmalı?
Şu işaretlerden birkaçı aynı anda görülüyorsa işlemi durdurmak gerekir:
* Acil para talep edilmesi
* Kimseye haber vermemenizin istenmesi
* Telefonu kapatmamanız için baskı yapılması
* Başka bir kişinin IBAN’ına ödeme istenmesi
* Görüntülü konuşmadan kaçınılması
* Doğrulama kodu, linke tıklama veya uygulama yükleme talep edilmesi
Avukat, doktor ya da polis olduğunu söyleyen ikinci bir kişinin konuşmaya katılması da hikâyeyi inandırıcı göstermek için kullanılabilir.
Para Gönderildiyse Utanıp Beklemeyin
Dolandırıldığını fark eden insan önce kendine kızıyor:
“Ben buna nasıl inandım?”
Bununla vakit kaybetmek yerine hemen harekete geçmek gerekir. Para transferlerinde ilk dakikalar önemli olabilir.
Bankanızı derhal arayıp işlemin dolandırıcılık olduğunu bildirin. Transferin durdurulması veya alıcı hesaba yönelik işlem yapılması ihtimalini sorun.
Dekontu, IBAN’ı, alıcı adını, telefon numarasını, mesajları, sesli mesajları, ekran görüntülerini ve gönderilen bağlantıları silmeyin. Telefonu veya bilgisayarı sıfırlamayın.
[Emniyet Genel Müdürlüğü](https://www.egm.gov.tr/siber/sikca-sorulan-sorular) de mağdurların önce bankalarıyla görüşmesini, şüpheli işlem kayıtlarını almasını ve cihazlara format atmadan polis merkezi, Cumhuriyet Başsavcılığı veya Siber Suçlarla Mücadele birimine başvurmasını öneriyor.
Devam eden bir tehdit, kaçırılma iddiası veya acil güvenlik tehlikesi varsa 112 üzerinden yardım istenmelidir.
Ses Tanıdık Olabilir, Talep Yine de Sahte Olabilir
Yapay zekâ ilerledikçe “sesinden tanırım” sözü eskisi kadar sağlam bir güvenlik yöntemi olmayacak.
Bu, insanın kendi çocuğuna veya eşine güvenmemesi gerektiği anlamına gelmiyor. Yalnızca para, şifre, doğrulama kodu veya acil yardım talebi geldiğinde kimliği başka bir kanaldan doğrulamak gerekiyor.
Aile içinde bugün konuşulacak en faydalı cümle şu olabilir:
**“Telefonda sesimle para istersem önce telefonu kapat, beni kendi numaramdan ara.”**
Yorum Yaz