Çamaşır makinesinde eco mod var.
Bulaşık makinesinde eco mod var.
Klimada, kombide, hatta bazı küçük ev aletlerinde bile tasarruf modu var.
Ama insanın kafasında hâlâ aynı soru dönüyor:
Bu tuşa basınca gerçekten tasarruf mu ediyoruz, yoksa makine bize “merak etme, ben hallediyorum” diyerek içimizi mi rahatlatıyor?
Çünkü görüntü biraz şüpheli. Özellikle bulaşık makinesinde eco programa basıyorsun, süre bir anda uzuyor. Normal program iki saatse eco üç saati geçebiliyor. İnsan doğal olarak şunu düşünüyor:
“Bu kadar uzun çalışan makine nasıl az yakıyor?”
İlk bakışta mantıklı bir şüphe. Ama burada küçük bir yanılgı var. Evdeki makinelerde enerjiyi asıl yiyen şey çoğu zaman makinenin dönmesi değil, suyu ısıtması. Yani mesele sadece kaç dakika çalıştığı değil. O süre içinde ne kadar sıcak su kullandığı, suyu kaç dereceye çıkardığı ve bunu ne kadar sakin yaptığı.
Eco modun numarası da biraz burada başlıyor.
Eco mod yavaş çalışır çünkü acele etmez
Eco mod çoğu zaman aynı işi daha düşük sıcaklıkta, daha az suyla ve biraz daha uzun sürede yapmaya çalışır. Kulağa ters geliyor ama mantık bu. Yani makine sanki şunu der:
“Ben hızlı bitirmeyeyim, suyu fazla ısıtmayayım, biraz ağırdan alayım ama faturayı da çok dürtmeyeyim.”
Bana göre eco modun en yanlış anlaşılan tarafı bu. İnsan süreye bakıp karar veriyor. Halbuki elektrik faturasını her zaman süre şişirmez. Bazen kısa program daha hızlı bitirir ama suyu daha sert ısıtır, daha yoğun çalışır, daha fazla enerji harcar.
Bu yüzden “kısa sürdü, demek ki az yaktı” düşüncesi her zaman doğru değil.
Hızlı program hız için var.
Eco program tasarruf için var.
İkisi aynı şey değil.
Acelemiz varsa hızlı program mantıklı olabilir. Misafir gelecek, bulaşık lazım, kıyafet lazım, bekleyecek zaman yok. Tamam, o zaman hızlı programın anlamı var. Ama akşamdan makineyi doldurmuşsan, sabaha kadar zamanı varsa, eco mod çoğu zaman daha mantıklı duruyor.
Çünkü makinenin acelesi yoksa bizim de faturayı aceleyle şişirmemize gerek yok.
Sadece tuşa basmak yetmiyor
Şunu da kabul etmek lazım: Eco mod sihirli değnek değil.
Makineyi yarım doldurup eco moda basınca büyük bir tasarruf yapmış olmuyoruz. Bazen sadece vicdanımızı yıkıyoruz. Özellikle bulaşık makinesinde iş biraz dolulukla da ilgili. Makine bomboş çalışınca ayrı dert, tıka basa doldurulup su hiçbir yere ulaşamayınca ayrı dert.
Aynı şey çamaşır makinesi için de geçerli. Gereksiz yüksek sıcaklık seçmek, az çamaşırla makine çalıştırmak, her şeyi aynı programda yıkamaya çalışmak derken tasarruf modu tek başına fazla bir şey kurtaramaz.
Bir de ön yıkama meselesi var. Bazı insanlar bulaşığı makineye koymadan önce neredeyse elde yıkıyor. Sonra bir de makineye yıkatıyor. Bu durumda makine değil, biz biraz fazla çalışmış oluyoruz. Kaba kiri almak başka şey, tabağı makineye girmeden temizlemek başka şey.
Bulaşık makinesinin mantığı zaten bu işi yapmak. Biz her tabağı musluğun altında uzun uzun gezdiriyorsak, eco modun da tadı kaçıyor.
Bazen tasarruf, doğru tuşa basmaktan çok yanlış alışkanlığı bırakmakla başlıyor.
Elde yıkamak her zaman daha masum değil
Eskiden evde şöyle bir düşünce daha yaygındı:
“Az bulaşık var, makineyi çalıştırmayayım, elde yıkayayım.”
Bu her zaman kötü fikir değil tabii. İki bardak, bir tabak varsa makine çalıştırmak mantıksız olabilir. Ama dolu bir bulaşık makinesinin karşısına geçip “ben bunu elde daha tasarruflu yıkarım” demek biraz iddialı.
Çünkü elde yıkarken musluk açık kalıyor. Su akıyor. Sıcak su kullanılıyorsa enerji de gidiyor. O sırada insan harcadığını görmüyor. Makinede süre ekranda yazdığı için gözümüze batıyor, muslukta akan su ise sessiz sessiz gidiyor.
Bana göre bu konu biraz burada psikolojik hale geliyor.
Makine üç saat çalışınca suçüstü yakalanmış gibi duruyor.
Musluk on dakika açık kalınca o kadar dikkat çekmiyor.
Oysa tasarruf bazen gözle gördüğümüz sürede değil, arkada harcanan su ve ısıda saklı.
Peki eco mod her zaman mı kullanılmalı?
Hayır. Bunu da abartmaya gerek yok.
Tencere yağ içindeyse, kir ağırsa veya gerçekten daha sıcak bir yıkama gerekiyorsa normal ya da yoğun program daha mantıklı olabilir. Eco mod günlük işler için iyi. Ama her kirin de tek cevabı değil.
Zaten mesele eco modu kutsamak değil. Mesele onu doğru yere koymak.
Ben olsam şöyle düşünürdüm: Günlük bulaşıkta, normal kirli çamaşırda ve acelem yoksa eco mod mantıklı. Ama “bu gerçekten iyi temizlensin” dediğim özel bir durum varsa, sadece tasarruf edeceğim diye inat etmezdim.
Çünkü tasarruf edeceğim derken aynı bulaşığı tekrar yıkatmak da ayrı bir saçmalık. O zaman ne sudan kazanırsın ne elektrikten. Bir de üstüne sinir olursun. Makine de köşede masum masum durur.
Asıl mesele faturayla değişen bakışımız
Beyaz eşyalara bakışımız değişti aslında.
Eskiden bir makine alınırken “iyi yıkıyor mu, sağlam mı?” diye bakılırdı. Şimdi bunlara bir de “az yakıyor mu?” sorusu eklendi. Elektrik faturası kabardıkça insan makinenin programına bile başka gözle bakıyor.
Bu kötü bir şey değil. Hatta biraz geç bile kaldık.
Çünkü evde tasarruf sadece ampul değiştirmekle olmuyor. Çamaşır makinesi, bulaşık makinesi, buzdolabı, klima, kombi derken evin içinde sürekli çalışan küçük bir ekonomi var. Her cihaz ay sonunda sessizce faturaya imza atıyor.
Eco mod bu küçük ekonominin içinde anlamlı bir yerde duruyor. Bir ayda mucize beklemek yanlış olur. Ama yıl boyunca aynı alışkanlık devam ederse fark daha görünür hale gelir.
Zaten tasarruf dediğin şey çoğu zaman böyle sıkıcıdır. Büyük patlama yapmaz. Küçük küçük birikir.
İçimizi rahatlatıyor mu?
Evet, biraz rahatlatıyor.
Ama boşuna değil.
Eco mod çoğu durumda gerçekten daha az enerji ve su kullanmaya çalışır. Bu yüzden cihazların enerji bilgileri konuşulurken eco programlar ayrı bir yerde durur. Ama işin kullanıcı tarafı da var. Yanlış program, yanlış doluluk, gereksiz ön yıkama, sürekli hızlı program alışkanlığı derken eco modun sağlayacağı faydayı biz de azaltabiliyoruz.
O yüzden cevap bana göre şöyle:
Eco mod kandırmaca değil.
Ama mucize de değil.
Makine aynı işi daha sabırlı yapmaya çalışıyor. Biz de karşılığında ona biraz zaman veriyoruz.
Bazen tasarruf, makinenin daha az çalışması değildir.
Bazen aynı işi daha acele etmeden yapmasıdır.
Yorum Yaz